Мландымбалне 600 утла тӱрлӧ тумо кушкеш. Российыште черешчатый урлык утларак шарлен. Н.Д.Хорошаев лӱмеш Медведево гимназийыште тунемше Тимур Мусин (снимкыште) ты пушеҥге нерген ятыр пала.
– Еш дене Симферополь олаште каныме годым «Российын мемориал пушеҥгыжевлак» радамыш пурышо Дулицкийын тумыжым ужынам. Тудо 500 ияш. Тылеч вара ойыртемалтше пушеҥгыла нерген уверым кычалаш тӱҥалынам. Южыжо курымла дене кушкыт. Нунын радамыште – Старый Тикко кож, Мафусаил пӱнчӧ, Зороастрийский сарв да Сенатор кипарис-влак, – ойла Тимур.
Ӧрыктарыше пушеҥге-влак рвезым «Тайны векового дуба» шымлымаш пашам возаш кумылаҥденыт. Туныктышыжо Марина Алексеевна Кудрявцева полшен.
Кок патыр пушеҥгеМарий кундемыштат чапланыше пушеҥге-влак кушкыт. «Марий Чодра» национальный парк Пугачёвын тумыжо дене чаплана. Тудын кӱкшытшӧ – 26 метр, кӱжгытшӧ – 1,59 метр. Легенде почеш, Емельян Пугачёв ты верыш отрядше дене каналташ шогалын.
Курыкмарий район Шайыл Пӧртныр ял воктене Степан Разинын але Акпарсын тумыжо 400 ий утла кушкеш. Тудо 30 метр кӱкшытан, 7 метр кӱжгытан.
Ю виян– Ожно тиде тумо йымач памаш йоген лектын, маныт. Тушко калык кумалаш коштын. Православий йӱлам налмеке, ы сомылым чареныт. Тыге памаш кошкен, – тыгай легенде дене палдарыш рвезе.
Марий-влак тумым ожнысек аклат. Тудын кушмыжым ончен, пӱртӱс вашталтмым эскерат: «Тумо лышташ шарлен гын, мланде вийым налын», «Тумо лышташ телылын кодеш – шурнылан алама лиеш», «Тумо лышташ нерешташ тӱҥалын – йӱштӧ толмылан». Калык палыштат ты пушеҥге чапым сулен: «Тумыжо шоҥго, да вожшо рвезе», «Тумо чараҥмеке веле теле ажгынаш огеш лӱд», «Тумо чаравуйын ужгаштыже кушкаш йӧрата».
Шымлыме пашам возымо годым Тимур пушеҥгын ю вийже нерген пален налын.
– Ӧндалат гын – виет ешаралтеш. Тидым мужыр пелаш сӱан кечын ышта гын, еш илышышт пиалан лиеш. Пелен тумлегым налмат пайдале. Руаш огеш лий, шындашат ок темлалт. Поснак сурт воктеке. Ты пушеҥге волгенчым шупшеш, – ойла рвезе.
Оля МОШКИНА.
Фотом еш архив гыч налме.
