Шочмо кундемым мотор, ойыртемалтше, легендылан поян вершӧр веле огыл, уста, пӱсӧ ушакылан, лӱддымӧ еҥ-влак чапландарат. Нуно курымешлан келге кышам кодат. Лач тыгай пошкудо-шамычын илыш корныштым Волжский округ Карай школышто тунемше да «Юный краевед» йоча ушемыш коштшо ӱдыр-рвезе-влак (снимкыште) шымлат. Тудым историйым, обществознанийым да географийым туныктышо А.В.Гордеева вуйлата.
– Школна Карай ялыште верланен. Легенде почеш, кугу чодыраште кум пӧръеҥ илен: Карай, Керей да Ярай. Сонарлаш йӧратыше Керейын илыме верыштыже кызыт Памашсола чодыра верланен. Ярай мланде пашалан шӱман лийын. Тудын илаш кодмо верыштыже – кызыт Ярамарий. Сонарзе Карайлан ты вершӧр келшен. Эрвел могырышто келге корем лийын, касвелне – мотор, коллан поян ер, кечывалвелне – сип чодыра, – ойла Алевтина Витальевна.
Йоча ушемын тӱҥ сомылжо тоштер дене кылдалтын. Тунемше-шамыч экспонат-влакым шымлат, экскурсийым эртараш тунемыт. Шымлыме пашамат шуктат. Российын Геройжо Валерий Иванов, партизан Степан Артемьев (сар деч ончыч Карай школышто туныктышылан пашам ыштен), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже, 1970-80-ше ийлаште кумдан палыме «Эрвий» куштышо ансамбльлан тӱҥалтышым пыштыше Егор Савельев, туныктышо, Кугу Ачамланде сарын участникше Александр Гуськов да моло нерген уверым погеныт.
– Кугу Ачамланде сар годым тыныслык верч кредалше кочана-влакым кундемнан талешкыжлан шотлена. Патыр еҥ-шамычым аклен, «Фронтовые письма: хранить вечно» проектым виктарена. Школ тоштерыште улшо серыш-влакым лудынна, сканироватленна, печатленна. Марла возымым рушлаш кусаренна. Нуным посна папкыш чумыренна. Тений музейышке 26 серышым конденыт. Письмам Илья Михайлович Михайлов возен. Тудо туныктышо лийын улмаш. Карандаш дене возымо южо вере ӱштылалтын, умылаш неле. Ты паша шуко жапым налеш гынат, йоча-влаклан оҥай, – палдара Алевтина Гордеева.
Талешке землякышт нерген моло-влакат палышт манын, тунемше-шамыч конференцийлашке ушнат. Дарья Ватютова «Прокопчук Степан Гаврилович – командир и боевой друг» пашаж дене «Есть Родина у каждого из нас» республикысе шымлыме паша конкурсышто икымше лийын. Алексей Швецов «Защитники и созидатели России: святые, герои, труженики» республикысе конференцийыште «Гуськов Александр Григорьевич – учитель, прошедший войну и плен» пашаж дене сеҥышыш лектын.
– Шочмо кундемже дене кажне икшыве кугешна. Талешке-влакын илыш корныштым шымлен, примерым налыт. Нунат тыгаяк лӱддымӧ, ушан кушкыт манын шонем, – ойла туныктышышт.
Христина АЛЕКСАНДРОВА.
Фотом школ архив гыч налме.
