Миша ден Маша, ача-авашт дене пырля машинаш шинчын, рӱдола гыч кужу кеҥеж канышлан кочаштын тора ялышкышт вашкат. Кум шагат кудалаш кӱлеш гынат, жапым ыштат шиж. Мотор пу пӧрт воктелан машина шогале веле, Миша смартфоныштыжо йӱкым кольо — йолташыже оҥай у модышым колтен. Тунамак шӱжаржылан ончыктыш. Тыге коктын ялыш толмышт нергенат мондышт. Пӧтыр кочаштын саламлалтмекыже веле трукышто тӧршталтен, пуйто помыжалтыч:
— Салам, кочай!
— Салам, шӧртньӧ падырашем-влак, — чока чал пондашыжым кучен, порын шыргыжале. — Ялыште нимогай телефонат ок кӱл. Ял — сандалыкын ик эн сӧрал ужашыже. Айста пеленем!
Миша ден Маша смартфоныштым пыштышт да кочашт почеш тар ванышт. Йырымваш пачемыш, ошымшӱлыш ызгат. Тӱрлӧ пеледыш пеледалтын, мӧр кӱын. Пушыжо могай!
— Коча-ай, ончо, ончо, шоптырвондо лышташыште ала-могай копшаҥге шинча. Йошкарге, шем тамган. Йошкар тӱсан да, йошкар шоптырым йӧрата, очыни?
— Машук, тиде трай. Тудо сад-пакчаште ик эн кӱлешан полышкалыше. Теве шоптырвондо укшым ужар тӱсан, изиш вошткойшо изи копшаҥге-влак леведыныт. Нуно ужаргага, рушлаже тля, маналтыт. Самырык лышташын сокшым йӱыт. А трай тыгай шуко-шуко ужаргагам кочкеш. Тыге шоптыр вондым утара.
Мишукат, чакрак миен, лап лийын ончале.
— Пӧтыр кочай, тыште эше кутко-влак кудалыштыт. Нуно трайлан ужаргагам кочкаш полшат?
— Уке. Ужаргага шере чӱчалтышым луктеш. Кутко-влак тыгайым моткочак йӧратат. Нуно тлям огыт коч, «лӱштат». Тыге тля тӱшкам трай деч аралат. Нунын коклаште теве могай сар!
Маша кочажым тынар тӱткын колыштын, эсогыл шеҥгекыла тайнымыжымат шижын шуктен огыл. А савар воктене тудым ужар тушман вучен.
— Ай-ай, мыйым ала-мо пурльо. Ах, могай осал шудо! Нуж! Кочай, айда тудым кӱрлына.
Кочаже кӱжгӧ пижгомым чийышат, нужын лышташыжым савырен ончыктыш.
— Машук, нуж молан почкалтара, палет? Теве волгыдышто ончал. Нужын лышташыштыже тӱжем дене ӱп пырче уло. Нуно вичкыж-вичкыж янда гай корштарат, — умылтара кочаже. — Лышташышке кидет я йолет дене тӱкнет — ӱп пырчыжын мучашыже пудырга да пӱсӧ вуйжо мемнан коваштым корштара. Ушкал, каза нужым ынышт коч манын, кушкыл тыге аралалтеш.
— Нуж садак ок кӱл! — мутланымашке Мишук ушныш.
— Уныкам-влак, иктешлымашым ышташ ида вашке. Теве нужын ӱлыл лышташышкыже тӱткын ончалза. Тушто иман шем шукш-влак шинчат. Нуно ончыкыжым мотор лывыш савырнат. Нуж — нунын пӧртышт, тетла илашышт келшыше вер уке. Чыла солена але кӱрына гын, сад-пакчаште вескана мотор лывым огына уж.
Жап эртымеке, изаж ден шӱжарже лыпланышт. Миша у сомылым муо. Тоям муын, вӱдыжгӧ мландым пургедаш тӱҥале. Кенета мланде ӱмбаке кужу, кадыргылше йыл лекте.
— Могай ночко, пижедылше! — нержым куптыртыш да тунамак тояжым лупшале. — Кай тышеч!
— Шого, Мишук, мом ыштылат?! — пеҥгыдын каласыш кочаже. — Тый молан мыйын изи «куралшем» вурсет?
— Могай эше куралше? Тудо лавыраште веле нушкын коштеш, — тототлен вашештыш Миша.
— Йыл лым лийде пашам ышта. Тудлан кӧра мланде шурным шочыкташ йӧршӧ лиеш, — радамын умылтараш тӱҥале Пӧтыр коча. — Нуно мланде йымалне тӱжем километран тоннельым ыштат. Тыгай корнылан кӧра мланде шӱла. Кушкыл вожышко юж, вӱд пурат. Эше йыл йогышо лышташым эн сай ӱяҥ дышыш савыра. Тудо ок лий ыле гын, мланде кӱ гай пеҥгыде лиеш ыле.
Кас лишемеш, кечат вашке шинчеш. Сад-пакча шӧртньӧ тӱс дене волгалтеш. Миша ден Маша кудывечыш леваш гоч кайышыштла, кок оҥа коклаште эҥыремышвотым шекланен шуктышт. Тушто кугу эҥыремыш шинчен улмаш. Тупыштыжо ош тамга-влак ыресым ушештарат.
— Ой-ой, мый эҥыремыш деч эн чот лӱдам! — Маша чарга йӱкшӧ дене кычкырале.
— А шыҥа деч лӱдат? — кочаже йодо.
— Ом лӱд, но нуно пурлыт гын, ты верым йӱдвошт удырет, — Маша шӱлешт-шӱлешт вашештыш.
— А ыресэҥыремыш — йӱд орол. Йӱд мучко эҥыремышвотешыже мыняр шыҥа ден карме пижыт! Тушко огыт логал гын, пӧртыш чоҥештен пурат ыле. Эҥыремыш айдеме дек огеш кержалт, тыгай шукш-копшаҥгым веле вуча.
Миша ден Маша смартфонышт нерген йӧршын монденыт. Малаш вочмо деч ончыч веле, ача-аваштлан йыҥгыртен, ялысе оҥай ужар тӱня нерген каласкалышт.
— Мишук, Машук, айста ынде эҥыж варенье дене чайым йӱына. Тачысе кече нерген мутланена. Пӱртӱс лоҥгаште нимо уто уке. Кажне шудо, изи шукш-копшаҥге могай-гынат кӱлешан сомылым шуктат. Иктаж-мом кӱрлмӧ, поктен колтымо деч ончыч вуй йыр сайын шоналтыман, кугыеҥ деч йодман.
— Умылышна, мыланна моткоч оҥай. Кочай, тетрадьым, ручкам але карандашым пу. Эрла натуралистын дневникшым почына, — каласыш Миша.
Пӧтыр коча моткоч йывыртыш. Эрласе кече нерген кутырен, чыланат тамле омо дене мален колтышт.
Христина АЛЕКСАНДРОВА.
Нейросеть дене ыштыме сӱрет.
