«Рушник шондыкышто аралалтше мотор тӱран солык веле огыл, тудо тукым гыч тукымыш куснышо поянлык», — манеш Н.Д.Хорошаев лӱмеш Медведево гимназийыште тунемше Тимур Мусин (снимкыште). Рвезе, Лида коваж дене лиймекыже, тыгай солыкым верештын да ожно тудым молан кучылтмым шымлаш кумылаҥын. Аваже, коваж деч ятыр йодыштын, республикысе тоштерлашке коштын, «Марий Эл Республикын шарнымаш книгаже» савыктышым лаштыклен, ятыр уверым интернетыште кычалын. «Рушник моего прадеда» шымлыме пашам возен. Тӱҥалтыш класслам туныктышо М.А.Кудрявцева полшен.
Тӱр сылнештара, вийым ешара
Илыш пӧрдемыште айдемылан солык эре кӱлын: сурткӧргым сӧрастараш, калык йӱлам шукташ, пайремым эртараш, тыглай кечын кучылташ. Кидмастар-влак тудым, аралтыш лийже манын, поро шонымаш дене тӱрленыт. Ош куэмлан ю вийым тӱр пуэн.
— Ончыч вашкӱзӧ лийын огыл, садлан кӱлеш годым куэмым кушкедыныт. Акрет славян йылмыште «руш» мут шалаташ, кушкедаш манмым ончыктен. Тышечын рушник («рушить») лектын. Руш-влак тӱрлаш йошкар ден шем тӱсым кучылтыныт. Йошкарге илыш вийым, кечым, моторлыкым ончыкта, шеме — ӱян мландым, поянлыкым. Тыге гынат кажне солыкым шем шӱртӧ дене сӧрастараш лийын огыл. Мутлан, тынеш пуртымо годым азам йошкар тӱран рушник дене гына леведыныт. Шым корнышто шым тамгам тӱрленыт. Ты числа тӱвыраште посна верым айла. Шукыж годым солык 32-36 сантиметр лопкытан лийын. Лопкытым шымытлан шукемдет гын, кужытым пален налаш лиеш улмаш. Ты ойым тергаш манын, кочамын рушникшым висенна. Тудо 32 сантиметр лопкытан да 2 метрат 24 сантиметр кужытан лектын, — ойла Тимур Мусин.
Кугезе уныка кугешна
Самырык шымлызе ешыште аралалтше солыкым перега. Тудын озаже Василий Анисимович Остроумов дене кугешна.
— Кугезе кочам 1917 ий 16 декабрьыште Медведево район Нуръялеш шочын. Кугу Ачамланде сарын участникше. «За оборону Москвы», «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.», «За победу над Японией» медаль-влак да II степенян Отечественный война орден дене палемдалтын. Сар деч вара мӧҥгӧ пӧртылын. Чапаев лӱмеш колхозышто пашам ыштен. Бригадир, ревизор, плотник, мӱкшым ончышо лийын. Арулыкым, чаткалыкым аклен. Ешым чумырен, ныл икшывыже, шым уныкаже лийыныт. 87 ий марте илен, — палдарыш рвезе.
Перегаш тӱҥалеш
Солыкышто шӱлыкан ойлончым тӱрлымӧ: «Скоро скоро я уеду сюда больше не приеду прощай мой гус» (снимкыште). Еш историйым шымлыде, ты ойым умылаш ок лий. Садлан Тимур коваже Лидия Васильевна Кудрявцева дене кутырен.
— Кугезе кочамын ачаже Икымше тӱнямбал сарыште вуйым пыштен. Икмыняр жап гыч Настя пелашыже вес ялысе ешыш илаш куснен. Василий эргыже кочаж дене кодын. Ава кайымыж деч ончыч ты солыкым эргыжлан кучыктен коден. Шотлымына почеш, тиде 1922-1923 ийлаште лийын. Кугезе кочам рушникым кучылташ, иктаж вере сакаш пуэн огыл, шондыкышто арален. Мыят перегаш тӱҥалам, — иктешлыш Тимур.
Шымлымаш паша
Школышто тунемше-шамычын ешыштышт тукым гыч тукымыш куснышо арвер уло мо? Тиде йодышым рашемдаш манын, Тимур 54 тунемше коклаште йодыштмашым эртарен.
— 23 ӱдыр-рвезе изи шондыкым, ший-шӧртньым, коча-коваштын медаль ден орден-шамычыштым, имне таганым, фотографийым да вургемым арала. 42 тунемше тыгай йӱла калыкын эртыкшым шымлаш тарата да шке тукымым шарнаш полша манын вашештен. Кок йоча реликвийым еш аралтышлан шотла, — вашештыш Тимур.
Тимур Мусин шымлыме пашаж дене республикысе ятыр конференцийыште сеҥыше радамыш лектын.
Оля МАЙКОВА.
Фото-влакым еш архив гыч налме.
