Марий Элын картшым ончалатат, могай гына ял уке?! Кажныжын – шке эртыме корныжо, калыкше, вершӧржӧ… Но южо ял карт гыч курымешлан ӱштылалтын. Кузе, молан? Лач тыгай йодыш Шернур район Кукнур школышто 9-ше классыште тунемше Кирилл Новосёловын (снимкыште) чонжым тургыжландара.
– Мый Кукнур кундем гыч улам. Садлан ты вершӧрысӧ йомшо ял-влакым шымленам. Тидлан «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район» книгам шергалынам. Шернур районысо мландым кучылтмо шотышто комитетышке миенам. Тушто мыланем «Казанский» совхозын 50-60-шо ийласе топографий картшым ончыктеныт. Тунам Кукнур ял шотан илемыш Лари, Актун, Кукнур илем-влак пуреныт. Чылаже 75 ял лийын. Кызыт 19 ял веле кодын, – ойла рвезе.
Кирилл да ача-аваже Эҥерсола, Болотное яллаште лийыныт. Кугыеҥ-влак дене вашлийын мутланеныт. Болотное ял 1990 ий мучаште йомын. Йомаш тӱҥалше Эҥерсола, рушлаже Красная Горка, ялын ончыкылыкшо верч тургыжланен, рвезе уверым утларак кычалаш пижын. Тудо Койсола ял деч ныл меҥге тораште, Немда эҥер серыште, верланен. XVIII курымышто шочын. 1834 ийыште 13 суртышто 99 еҥ илен. 1833 ийыште мардежвакш пашам ыштен. Шарнин, Глазырин фамилиян еҥ-шамыч шукын лийыныт. 1931 ийыште калык «Йошкар знамя» колхозыш ушнен. 1940 ийыште 23 вуй тӱкан шолдыра вольыкым, 100 сурткайыкым, лу сӧснам, 30 шорыкым, 21 имньым ашненыт. 2005 ийлан куд сурт веле кодын, да лач 14 еҥ илен. Тачысе кечылан уло яллан улыжат кок еҥ кодын. Вет тудат карт гыч курымешлан йомын кертеш!
– Шымлен лекмеке, ял-влакын йоммо амалыштым умыленам. Тиде «оттепель» манме пагыт годым тӱҥалын. Волгыдо ончыкылыкым сӧрыдымӧ ял-шамычым XX курымын 60-шо ийла тӱҥалтышыштыже пытареныт. Ик ял шке семынже пытен, весыште илыше-влакым кугурак ялыш виеш кусареныт. Тӱҥ амаллан коллективизаций, колхоз-влакым ушен кугемдымаш, корно, вӱдпуч, электротул укелык шотлалтыт. Йомшо ял-шамычым пӧртылташ ок лий. Тушеч вес вере илаш куснышо еҥ-влакын чонышт тачат лыпланен огыл. Ты йодыш тачысе кечынат пӱсӧ. Ял гыч олаш илаш куснат, сурт пустаҥеш, ялозанлык огеш вияҥ, – ойла рвезе.
Кирилл, погымо уверым иквереш чумырен, «Карт гыч йомшо ял» шанче пашам возен да республикысе «Конаков лудмашке» ушнен, икымше верым сеҥен налын. Тидлан историй да ОБЗР предметлам туныктышо С.Г.Купсольцевлан таушта.
Христина АЛЕКСАНДРОВА.
Фотом еш архив гыч налме.
