«Кажне еҥ шке шочмо верже нерген палышаш» – тыгай шонымаш дене Волжский округ Памар кыдалаш школышто 8-ше «А» классыште тунемше Мария Лаптева «Курыктӱр ялемын эртыме корныжо да тачысе кечыже» шымлымаш пашам возен. Вуйлатышыже – тӱҥалтыш класслам туныктышо Лидия Васильевна Фёдорова.
– Шочмо ялын историйжым палымаш – пеш шергакан шинчымаш. Тиде айдемын кӧ улмыжым, могай тукым гыч лекмыжым палаш йӧным ышта. Памар села нерген уверым кычалмеке, Курыктӱр ялын эртыкшым шергал лектым. Памар селасе Копцев урем олмышто ончыч ты ял лийын улмаш. 1960 ийыште Курык тӱрым, Кермегейкиным, Лапка солам, Черкасолам Памар селаш ушеныт, – ойла ӱдыр.
Топонимикым ончалаш гын, ял лӱм тудын курык тӱрыштӧ верланымыжым ончыкта. XVIII курым мучаште Памарыште илыше Окаш, Пекмет, Ярандай да Кустрий еш-влак посна илаш кусненыт. Пырляш ушнышо илемыштым Курыктӱр манын лӱмденыт.
Чебоксар уездын волостной правленийжын отчётшо почеш, 1868-1869 ийлаште тушто 216 еҥ илен. 1897 ийысе калык перепись почеш ялыште 386 марий еҥ лийын. 1907 ийыште ты чот 475 марте, а 1923 ийыште 559 марте кушкын. Сурт еда вольыкым ашненыт.
– Ял шочмо нерген тыгай легендым верештынам: XIII-XIVкурымлаште Урал курык деке лишне илыше финн-угор тукым гыч лекше калык ты верыш толын. Икмынярже корнышто сӧрал верым муын илаш кодын. Южышт Юл эҥер деке лишемашак шонен ошкылыныт. Тыге Окаш еш Ужар ер воктеке верланен, Ярандай тукым кӱкшака верым ойырен, Пекмет Ошкуп ер сереш суртым чоҥен, – палдарыш Мария.
Ӱдыр ял нерген уверым школ тоштерыште, книгагудышто кычалын, селасе ятыр шоҥгыеҥ деч йодыштын, интернет денат пайдаланен. 5-11-ше класслаште тунемше 14 ӱдыр-рвезе коклаште йодыштмашым эртарен. Ял нерген шукынжо пален огытыл улмаш. Мариян пашаже пырля тунемме йолташыже-шамычым шочмо кундемым шымлаш кумылаҥден.
Оля МАЙКОВА.
Фотом еш архив гыч налме.
