Изи «модыш» — кугу эҥгек

Пытартыш жапыште самырык-влак коклаште никотин ден спиртым ароматизатор дене тамлештарыме вейпым шупшшо-шамыч койын шукемыт. Шикш олмеш парым шӱлалтен луктыт. Тидыже ийготыш шудымо- влаклан оҥайын чучеш.

Тазалыкдам перегыза

«Тиде модно», «Йолташемын уло, молан мылам огеш лий», «Тамак огыл, лӱдаш нимолан», «Тамлен веле ончем, эре кучылташ ом тӱҥал», – тыгай шомакла дене йоча-влак шкеныштым лыпландарат.
– Вейп – тазалыклан кугу эҥгек! Тудо шодым да шӱлымӧ системым поснак пытара, онкологий черым, астмым шара. Вӱргорно аҥысыремеш, тыге кап мучко вӱр эркынрак кошташ, шӱм начарынрак пашам ышташ тӱҥалыт. Давлений кӱза. Айдемын коваште тӱсшӧ нарынчалга, сурыш савырна, тӱрлӧ чӱнча лектеда. Пӱйын ош тӱсшӧ шапалга, кариес витара. Иммунитет начарештеш, садлан айдемылан тӱрлӧ чер ваштареш шогаш нелырак лиеш, – палдара Звенигово район Красногорский эмлымверын врач-дерматологшо Нина Леонидовна Янгелова.

Шекланыза

Вейп йочан кидыштыже пудештын манмым колмеке, каплан копыж-ж-ж лийын кая. Тыгай уверым ик гана веле огыл колалтын. Ты арверын аккумуляторжо утыждене ырымылан кӧра кӱчык замыканий лиеш. Тыге изи «модыш» ятыр йочан кидшым, тӱрвыжым, пӱйжым сусыртен.

Кузе пален налаш?

Икшывын вейпым але электрон тамакым шупшмыжым пален налаш неле. Тудо тыглай тамак гай йыгыжге пушан огыл. Садлан ача-ава, вес кугыеҥ-влаклан поснак тӱткӧ лийман. Шупшшо йочам теве кузе пален налаш лиеш:

Вургемже, кидше, ӱпшӧ шере кочкыш, жвачке але емыж пушан.

Икшывын кокыртышыжо кукшо, логарже коргыкта, шӱмжӧ чӱчкыдын кыра, иктаж сомыл деч вара нелын шӱлештеш. Вуйжо пӧрдмӧ, оҥжо корштымо нерген чӱчкыдын ойла.

Койыш-шоктышыжо трукышто вашталтеш. Кастене але уда игече годымат уремыш шкет каяш тырша. Йодышлан торжан вашешта, вашке сыра.

Вейп флешкым, зажигалкым, маркерым да ятыр вес тӱрлӧ настам ушештара. Йочан сумкаштыже, кӱсеныштыже тыгай палыдыме арверым шекланеда гын, тиде мо – рашемдыза.

Вурсаш але…

Икшывын вейпым шупшмыжым пален налмеке, тудын дене кузе мутланыман? Тиде йодышлан вашмутым Калыклан психолого-педагогический да социал полышым пуышо «Доверие» республикысе рӱдерын педагог-психологшо Людмила Фёдоровна Ковалёва пуыш.

Электрон тамакын але вейпын йочан тазалыкшылан эҥгекым кондымышт нерген вурсен огыл, ласкан умылтарыман. Шымлыме паша-шамычым ончыктыман.

Йочан вейпым молан тамлен ончымыжым рашемдыман. Ик амал – «огым» шомакым каласен кертдымаш. Мутлан, кугурак-влак ты оккӱл настам темлат, а тудо торешланен ок керт. Весе – йоча ала-молан тургыжлана. Вейпым шупшмо чоным лыпландараш полша манын шона. Шке полышдам темлыман.

Ешыште правил-влакым ончылгоч каҥашыман. Мутланен келшымым пудыртышылан наказанийым пырля шоныман. Каласымым шуктыман. Чаманеда гын, йоча лӱдыктылыда веле манын умыла.

Ешыште тамакым тӱргышӧ еҥ уло гын, икшыве ты примерым налеш.

Йочан пайдале хоббижым вияҥдаш полшыман. Яра жапым пырля эртараш тыршыман. Икшывын йолташыже-шамычым палыман.

Шке мутланымаш, тӱрлӧ семын умылтарымаш огыт полшо гын, психолог, психотерапевт, нарколог але вес врач деке эҥерташ ӧрман огыл.

Закон почеш илыман

Тамакым, вейпым, кальяным да никотинан вес продукцийым йочалан шупшаш чарыме. Ты законым пудыртышо 16 ийым темыдыме йочам ийготыш шудымо-влакын пашашт шотышто комиссийыште учётыш шогалтен кертыт. 16 ийым эртыше йочалан штрафым тӱлыктат. Ача-ава-влакат мутым кучаш тӱҥалыт.
Тамак да моло электрон арвер-влак тазалыклан кугу эҥгекым ыштат. Адакшым шупшмо веле огыл, тӱргышӧ еҥ воктене шоген, шикшым але парым шӱлымат сай огыл.

Оля МАЙКОВА.
Фото-влакым еш архив гыч налме.