Кузе сийлыман?
– Мый Лажъял деч тораште огыл верланыше Пигурык ялеш шочынам. Мемнан дене водыжым суртоза маныт. Ачамын ойлымыж почеш, коваже суртозалан коҥгамбак немырым (пучымышым) шолтен шында улмаш. Мыланем суртводыжым сийлыме нерген кумам Людмила Александровна Попова келгынрак каласкален. Тудо верысе тӱвыра пӧртыш Параньга район Памашъял гыч режиссёрлан пашам ышташ толын ыле. Ты йӱлам нунын кундемыште Шорыкйол арняште (12-18 январь), 18 январь деч ончыч, эртареныт. Ик кечым ойырен налын, суртводыжым пукшеныт, – палдара Светлана Сергеевна. – Суртводыж шыжым малаш возеш да теле мучко мала. Тудым кынелтыман да пукшыман. Озавате, коҥгаш олтен, мелнам кӱэштеш. Мутлан, пелашыже але вес еҥ, имне шӧрмычым налын (тудо коҥга шеҥгелне кечен), уремыш лектеш. Суртводыж имньым йӧрата, садлан эн ондак вӱташ пурен, шӧрмыч дене йӱкым луктыт да ойлат: «Суртводыж, айда шокшо мелнам кочкаш каена». Мӧҥгеш суртыш пурыман да йодман: «Толын?» «Уке, эше уке», – вашештыман. Вара водыжым ӱжаш мончаш лекман да тыгак ойлыман. Пурымеке йодман. Озавате уэш тыгак вашештышаш. Кумшылан амбарыш пурыман да икымше гана ойлымо семынак каласыман. Суртыш пурымеке, уэш йодман. Мелнам кӱэштше ты гана «Толын-толын» маншаш.
Мелна ямде, суртводыжым кочкаш шындат. Чылан ӱстелтӧрыш шинчыт. Водыжлан пӱкенеш верым ямдылат да тушко мелнам шындат. Туддене кутырен-кутырен кочкыт. Ончыкылык илыш нерген йодыштман, сурт-печым, вольыкым аралыже манын сӧрвалыман. Вара, тауштен, коҥгамбаке мелнам шындыман. Эрлашыжым кораҥдыман да коҥгаш йӱлатыман. Тыгак водыжым мӱй дене сийлаш лиеш.
Ойӧрӧ
Суртводыж дене кылдалтше ойӧрӧ-влакат улыт. Суртводыжым вурсаш ок йӧрӧ. Южо еҥ, тудым титаклен, тыге ойла: «Суртым ончалынат отыл, толыныт, шолышт каеныт». Иктаж-могай арвер йомеш гын, тыге каласаш лиеш: «Модынат гын, ынде пу». Тыгодым водыжын лӱмжым огыт ойло. Суртводыж тыгак йӱшӧ еҥым, аватмутым кучылтмым, йочам кырымым огеш йӧрате. Пӧртыштӧ арулыкым йӧрата. Садлан кажне кечын пуракым ӱштман.
Суртоза-влак пашам ышташ йӧратат, икте-весыштым пагален илат, пӧртыштӧ поро шӱлыш озалана гын, суртводыжат шкенжым сайын куча – йоча-влакым ок лӱдыктыл, осалым ок ыште.
Пелашыже да шольыжо
Южо кундемыште сурткугыза дене пырля сурткуважымат кычкырат. Рушлаже тудым «волосатке» маныт. Тиде ватыже. Сурткува ныжылге, поро чонан, пареҥге ден шӧрым да пурам йӧрата, маныт. Ожно сурткувалан олым але шудо дене вакшышым ыштеныт. Тушко пидме салфеткым пыштеныт. Тыге сымыстараш тыршеныт.
Ялыште, у суртыш илаш пурымеке, эн ондак пырысым пӧртыш колтеныт. Молан? Сурткува пырыс ӱмбак шинчын пурен улмаш.
Сурткугызан эше шольыжо уло манын ойлат. Тудо суртышко нигунам огеш пуро – вӱтам орола. Суртоза шольыжлан келша гын, тудо эҥгекым огеш кондо. Ушкалат шӧрым сайын пуа, лудат, комбат шуко игым пӱктен луктыт. Озаватылан вӱташке шалавуя лекташ ок йӧрӧ – сурткугызан шольыжо сырен кертеш. Сурткӧргыштӧ вольык, кайыквусо шуко лектышан лийышт манын, озавате вӱтан ик лукешыже суртводыжын шольыжлан иктаж-могай сийым пыштен. Тунам вольык таза лийын, шукемын.
Пырля наҥгайыман
Илышыште тӱрлыжат лиеда. Иктаж-могай амаллан кӧра шочмо сурт гыч вес вере илаш каяш логалеш. Йодыш шочеш: суртводыж тошто вереш илаш кодеш але тудым пырля наҥгайыман? Тидлан С.С.Антропова тыге вашештыш:
– Суртводыжым пырля наҥгаят. Тошто коҥга йымак йыдалым пыштат да шке шомак дене у пӧртыш илаш мияш ӱжыт.
Христина АЛЕКСАНДРОВА.
Фотом еш архив гыч налме.
