Тений Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан – 80 ий. Кугезе коча-кована-влак тудым лишемдаш нимом чаманен огытыл. Мыняр ял, ола-влак тушман ваштареш шогеныт. Чыла тиде историеш возалт кодын. Ме эртыме корным раш палена да шарнена мо? Историйым шергалаш, тусо жапын татшым эшеат келгын шымлаш кызыт моткоч шуко йӧн уло. Нунын кокла гыч иктыже – «Шарнымаш поезд» тÿвыра да тунемме проект.
Латвич кече – латвич ола
Тений 20 июнь гыч 5 июль марте «Шарнымаш поезд» Совет Ушемысе кугыжанышын 200 тунемшыжым иквереш чумырен. 15 кече жапыште нуно поезд дене 8730 километрым эртеныт. Российыште да Белоруссийыште Паша да Герой лÿмым нумалше олалаште лийыныт: Брест, Гродно, Минск, Гомель, Жлобин, Могилев, Витебск, Полоцк, Санкт-Петербург, Вологда, Пермь, Екатеринбург, Самара, Волгоград да Москва.
Чолгалык кумда корным почеш
«Шарнымаш поезд» нылымше гана эртаралтын. Тиде проект 2022 ийыште тÿҥалтышым налын. Йоча-влак видеовизиткым войзеныт, эссем сереныт. Нунын пашаштым аклен, сеҥыше-шамычым палемденыт. Проектын участникше-влак коклаште Морко район Коркатово лицейыште тунемше Анита Забродина лийын. Тудо спортышто, патриотизм конкурслаште, акцийлаште, фестивальлаште шкем чолган ончыкта. «Морко шÿшпык» волонтёр отряд дене пырля СВО-што улшо салтак-шамычлан полышым пуа: маскироватлалтме сеткым пидеш, блиндаж сортам ышта да моло сомылым шукта.
– «Шарнымаш поезд» нерген наставникем Валентина Николаевна Васильева деч пален налынам. Проектым шергалын лектынам. Пеш келшен да тушко логалаш шонымаш шочын. Ты акцийыш ушнен, Кугу Ачамланде сарын историйжым келгынрак пален налаш, сӧй эртыме верлам ужаш – кугу пиал. Конкурсыш тÿжем дене йодмаш пурен, нунын кокла гыч Россий гыч 44 тунемшым веле ойыреныт, – ойла Анита.
Тиде проектыш кумылан кажне йоча ушнен кертеш. Тÿҥжӧ – чолгалыкым ончыктыман: конкурслашке, фестивальлашке ушныман. Тыгак элнан историйжым палыман. Лач кумыл веле лийже.
Пеҥгыде кыл, кугу келшымаш
«Шарнымаш поезд» проектлан тÿҥалтышым Брестыште пыштеныт. Ӱдыр-рвезе-влак, кумдан палыме крепостьыш миен, талешке-шамычлан вуйым савеныт. Участник-шамыч 15 эл гыч лийыныт. Нунын коклаште келшымаш кыл пеш писын ылыжын.
– Ӱдыр-рвезе-влак поро кумылан да чолга улыт. Кажныж дене палыме лийынна. Нунын дене мутланаш моткоч куштылго ыле. Поездыште кудалме жап эн оҥай пагытла чучын, – палдара Анита.
«Шарнымаш поездын» программыже поян. Самырык еҥ-шамыч мемориал комплекслаште, тыныслыкым лишемдаш полшышо да салтак-влакын подвигыштлан пӧлеклалтше тоштерлаште, сӧй эртыме кундемлаште да моло вереат лийыныт: Мамаев Курган, Хатынь, Буйничский пасу… Кокланже, тусо пагытын кочыжым шижын, йоча-шамыч шинчавÿдыштымат кучен кертын огытыл. Тыгак икшыве-влаклан тÿвыра да сотемдарче программым ямдыленыт. Мутлан, Санкт-Петербургышто школ выпускник-шамычын «Алые паруса» пайремыштым шке шинча дене ужаш пиал шыргыжалын.
– Тиде проектлан кӧра мыйын икмыняр шонымашем шукталтын. Санкт-Петербург олам ужаш шукертак кумыл лийын, – ешара Анита.
«Шарнымаш поездын» пытартыш маршрутшо – Моско ола. Эн ончыч ÿдыр-рвезе-влак Палыдыме салтакын шÿгарышкыже пеледышым пыштеныт. Интерактив программыште чолгалыкыштым ончыктеныт да проектым Поклонный курыкышто мучашленыт.
– Тиде тÿнямбал проект моткоч кÿлешан, поснак кушкын толшо тукымлан – мыланна. Кызытсе саманыште йоча-шамычлан веле огыл, кажныжлан кугезына-влакын подвигыштым шарнаш, элнан историйжым палаш кÿлеш. Вет эртыше жапым от пале гын, ончыкылык огеш лий. Йоча-влак, тиде проектыш ушныза, ида лÿд, – иктешла чолга ÿдыр. «Шарнымаш поезд» совет калыкын патырлыкшым, лÿддымылыкшым, Кугу Ачамланде сарын кышажым мыланна ушештара. Тиде проект пеҥгыдемда: ик еш семын ушнен, ваш келшен, кеч-могай неле пагытым сеҥаш лиеш.
Фотом еш архив гыч налме.
