Пӱртӱс, тӱрлӧ чиям кучылтын, «полатшым» сӧрастара. Шошым ужарге тӱсым пурта, шыжым – шӧртнялгым. Тыге пушеҥге мотор сынже дене айдемын чонжым куандара. Кеҥ еж гоч ужарген шогымо деч вара лышташ молан вес тӱсым налеш? Вашмутым муаш Морко район Коркатово лицейыште биологийым, химийым туныктышо С.Ю.Егорова полша:
– Тиде пагытын вашталтмыж дене кылдалтын. Ужар лышташ кече деч вийым налеш, пушеҥгым «пукша», кушта. Тидлан хлорофилл полша. Шошым да кеҥежым лышташ пушеҥ гылан ешартыш кочкышым, минералым пога. Тыге пушеҥ гын телым илен лекташыже шапашыже лиеш. Кече кӱчыкемме дене лышташыштат ешартыш кочкышым пуышо вещества шагалемеш. Хлорофилл иземеш да лышташ вес тӱсым налеш. Ончыч йошкарга, вара нарынчемеш. Теле лишне клеткыштыже лач кӱрен тӱсан мембране веле кодеш. Пушеҥгын вийжым налаш огыл манын, лышташ йога.
Лышташ шыже толмо дене веле огыл, кужу жап кукшо игече шогымылан кӧрат нарынча. Тыге пушеҥгым кошкымо деч арала. Мутлан, эвкалиптын лышташыже, шокшо кече годым клеткыште вӱдым аныклаш манын, пӱтырналтеш. Молан тугеже кож эре ужарге манын шоналташ лиеш. Кожын лышташыже – име. Нунат вашталтыт. Иман пушеҥге имыжым ий мучко изин-изин вашталта. Эркын йогымылан кӧра эре ужаргын коеш. Име гыч вӱдыжгӧ парыш эркын савырна, сандене тудо шагалже годым нарынчемеш.
